Eczema solare
Meer onderwerpen over schapen en koeien vind je hier.
Inleiding
Eczema solare wordt ook wel zonnebrand, springvuur, mummificatie van de witte huid, fotodermatitis of dermatitis solare genoemd.
Het is een aantasting van meestal schaars behaarde, niet gepigmenteerde huid waarin onder invloed van licht van een bepaalde golflengte activatie van een fotodynamisch agens plaatsvindt.
Oorzaken
Er zijn drie vormen van fotosensibiliteit, al naar gelang de oorzaken:
1. de primaire vorm, wanneer planten worden gegeten die een fotodynamisch agens bevatten, de zogenaamde fototoxische planten (boekweit, St. Janskruid en rode klaver). Fototoxiciteit (of fotoreactiviteit) is een eigenschap van bepaalde stoffen waarbij onder invloed van licht, meestal zonlicht, een reactie optreedt die de huid aantast.
2. de hepatogene (= afkomstig van/uit de lever, of iets dat in verband staat met de lever) vorm. Door een leveraandoening komt er teveel phylloerythrine in het bloed. Die stof wordt gevormd bij de afbraak van chlorofyl (de groene bladkleurstof van planten) door de micro-organismen in de voormagen en wordt vervolgens opgenomen door de darmwand. Normaal wordt deze stof met de gal uitgescheiden, maar door een leverstoornis (bijvoorbeeld door leverbotinfecties of de opname van leverbeschadigende stoffen in bepaalde planten of door chemicalien) of een gestoorde afvoer van de gal komt er teveel phylloerythrine in het bloed en dus ook ide huid.
3. de congenitale (= Erfelijk, genetisch, familiair) vorm komt maar zelden voor en berust op een afwijking in de porfyrine-stofwisseling. Hierdoor komt er een overmaat aan afbraakprodukten in de circulatie welke weer als fotodynisch agens kunnen gaan fungeren.
Symptomen
De niet-gepigmenteerde huid voelt warm aan, is rood, verdikt en pijnlijk. Na enkele dagen worden deze veranderingen nog duidelijker enna 2-3 weken gaat de aangetaste huid afsterven (necrose).
Bij de hepatogene vorm kun je ook nog andere verschijnselen tegenkomen: geelzucht, minder eetlust en vermgeren. Heel zelden kun je hersenverschijnselen zien.
Dieren met de congenitale vorm (porfyrie*) blijven achter in groei en hun tanden en urine zijn roodbruin verkleurd.
Wat is fotosensibiliteit?
De fotosensibele stoffen worden geactiveerd door het licht van een bepaalde golflengte en daarbij worden 'vrije radicalen' gevormd. Deze beschadigen de huidcellen.
Behandeling
Indien mogelijk is het van belang het fotodynamisch agens (bijvoorbeeld de 'toxische' plant) op te sporen en te verwijderen. Verander in ieder geval het rantsoen. Laxeren kan soms helpen om de oorzaak te elimineren, maar vaak komt die behandeling te laat.
Heeft het rund leverbot behandel het dier daar dan tegen.
In de acute fase kan afspoelen met koud water verlichting geven. Wanneer grote delen van de huid zijn aangetast worden ontstekingsremmers en pijnstillers gegeven. Een enkele keer worden ook antibiotica gebruikt om secundaire bacteriële infecties te bestrijden.
Insmeren van de huidplekken met levertraanzalf is aan te raden.
Mag een rund met springvuur naar buiten?
Ja,maar pas na zonsondergang als het volledig donker is. En natuurlijk weer opstallen voor het weer licht wordt. Licht met bepaalde golflengtes wordt wel door vensterglas doorgelaten: stal de koe dus ook binnen min of meer in het donker op.
Prognose
De eerste vorm (de primaire) heeft een gunstige prognose, wanneer de opname van de toxische plant teminste wordt vermeden en het rund de tijd krijgt om te genezen.
De hepatogene vorm is ongunstiger maar dat hangt af van de oorspronkelijke leveraandoening.
Dieren met porfyrie* genezen niet.
* Porfyrie is een stofwisselingsziekte van de lever, waarbij een bepaald enzym niet (voldoende) aangemaakt wordt. Dit enzym regelt de productie van hemoglobine. Hemoglobine kleurt ons bloed rood en transporteert zuurstof via het bloed in ons lichaam. Door de verstoorde productie van het enzym hoopt zich een bepaalde voorloper van het hemoglobine op in het bloed. Dit is het porfyrine. Dit porfyrine wordt vervolgens uitgescheiden via de urine en de ontlasting. Meest kenmerkende verschijnsel is het donker worden van de urine (= porfyrie) wanneer deze in het licht staat.